Het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) werkt aan een nieuwe Bijbelvertaling: de Bijbel in Gewone Taal (BGT). Korte zinnen, gewone woorden en geen lastige theologische begrippen. Maar het wordt geen vertaling in jip-en-janneketaal.
Nieuwtestamenticus dr. R. Buitenwerf, die het vertaalproject leidt, spreekt liever van een vertaling in begrijpelijke taal. „Duidelijkheid staat altijd voorop.”
Uit onderzoek blijkt dat bijna 30 procent van de volwassen Nederlanders te weinig leeservaring heeft om de bestaande Bijbelvertalingen goed te begrijpen. De vertaling waarmee zij het minst moeite hebben, is de Startbijbel, die in de jaren tachtig verscheen. Dit is echter geen complete Bijbelvertaling, zegt Buitenwerf in het NBG-kantoor in Haarlem. „De tekst is bovendien niet in perikopen onderverdeeld. Juist korte stukjes met tussenkopjes maken het lezen eenvoudiger.”
Het NBG begon vorig jaar met het 3,5 miljoen euro kostende vertaalproject, dat in 2014 klaar moet zijn. Dan bestaat het Bijbelgenootschap 200 jaar. Inmiddels verscheen een boekje met proefteksten, die aan lezersgroepen ter beoordeling zijn toegestuurd.
De reacties zijn positief, aldus Buitenwerf. „We hebben de teksten laten lezen aan kerkleden, gedetineerden, doven, vmbo-scholieren en aan mensen die Nederlands als hun tweede taal hebben. Het vertaalteam kijkt of de opmerkingen van de lezersgroepen bruikbaar zijn en of de tekst moet worden aangepast.”
Zo staat in Genesis 11 dat mensen een stad willen bouwen met een toren die tot in de hemel komt. „We vertaalden: „Als cement gebruikten ze pek.” Dat woord pek bleek echter niet iedereen te kennen. Misschien is ”teer” dan een beter woord.”
Buitenwerf is enthousiast over ‘zijn’ vertaling. Hij pakt het boekje proefteksten erbij, leest Prediker 1:8-10 voor. „Doodmoe word je van alles. Daar zijn geen woorden voor, zo moe! Je ogen blijven steeds maar dingen zien. Je oren blijven steeds geluiden horen. Wat er gisteren geweest is, zal er morgen weer zijn. Wat eerder gedaan is, zal later weer gedaan worden. Er gebeurt niets nieuws in het leven. Soms zegt iemand: „Kijk, iets nieuws!” Maar dat was er ook al lang. Het is er altijd al geweest.”
Aan het vertaalproject werken vier oudtestamentici, twee nieuwtestamentici en vier neerlandici mee. Een theoloog maakt een vertaling vanuit de grondtekst. Dan kijkt een neerlandicus of de taal begrijpelijk genoeg is. Vervolgens gaat de tekst naar een ander koppel, dat opnieuw uit een theoloog en een neerlandicus bestaat.
Een van hen is Tineke Bol, die onder andere werkt aan de vertaling van 1 Thessalonicensen. In dat Bijbelboek komt veel beeldspraak voor – niet altijd even eenvoudig om te lezen én te vertalen. „Paulus gebruikt soms verschillende beelden door elkaar. Dan is het belangrijk dat de lezer er uitpikt wat hij bedoelt te zeggen. Als Paulus het heeft over het omkleed worden met het harnas van geloof en liefde en over de helm van hoop en redding, dan noemen we eerst het beeld en geven dan de uitleg: „Laten we op alles voorbereid zijn. Net zoals soldaten met een harnas aan en een helm op. We geloven en we houden van elkaar. Dat is ons harnas. En onze helm is ons vertrouwen.””
De vertaalmethode van de BGT lijkt vooral doelgroepgericht.
Buitenwerf: „Vertalen is keuzes maken. Dat geldt ook voor de meest letterlijke vertalingen, zoals de Statenvertaling. In de BGT proberen we zo veel mogelijk te bewaren wat in de grondtekst staat. Ons uitgangspunt is echter duidelijkheid en eenvoudige taal. Dit wordt niet dé vertaling van de Bijbel, maar een van de vertalingen. De missie van de NBG is dat we alle mensen willen bereiken. In dit geval zijn dat mensen die moeite hebben met Bijbellezen. En die groep is groter dan we vaak denken.”
Wat betekent dit uitgangspunt voor de vertaling van Bijbelse kernbegrippen als genade, rechtvaardiging en heiliging?
„Voor zulke woorden zoeken we een bekender begrip. De eerste vraag is: wat wil de Bijbeltekst hier zeggen? Dat proberen we dan zo goed mogelijk over te brengen. Zo betekent het Griekse woord ”charis”, dat vaak vertaald wordt met genade, ook goedheid. Niet-alledaagse woorden, zoals farizeeër, profeet en tempel, zijn soms niet te vermijden. Die leggen we uit in een woordenlijst.”
Bron: Reformatorisch Dagblad
Volg ons op Twitter
