Nieuws

Bijbelvertaalteam Jakoetië

Jakoetië, Boerjatië en Noord-Ossetië zijn drie van 21 autonome republieken in de Russische Federatie. Zij hebben ieder hun eigen cultuur en taal binnen het grootste land ter wereld. De inwoners van deze republieken spreken allemaal Russisch, maar op straat en thuis wordt er respectievelijk Jakoets, Boerjatisch en Ossetisch gesproken.

In deze drie talen is er nog geen bijbel beschikbaar. De christenen in Jakoetië, Boerjatië en Noord-Ossetië zijn aangewezen op een Russische vertaling. Een taal die ze verstaan, maar niet de taal van hun hart. Daar komt verandering in, want in deze drie gebieden wordt gewerkt aan een vertaling in het Jakoets, Boerjatisch en Ossetisch.

De Nederlander Lénart de Regt werkt als vertaalcoördinator voor Europa en het Midden-Oosten bij de United Bible Societies. Hij is vanaf het begin betrokken bij deze vertaalprojecten. “Een kleine tien jaar geleden zijn we deze projecten begonnen met een korte reeks seminars/workshops voor de vertalers daar. Een zogenaamde stoomcursus bijbelvertalen. Ik was toen één van de cursusleiders.”

De vertaalteams bestaan uit mensen die een goede reputatie hebben in die talen, zoals schrijvers, dichters, uitgevers of leden van de academie van wetenschappen. “Deze academies moet je zien als culturele instelling voor minderheidstalen.”

De vertalers hebben geen kennis van de grondtalen, zoals de wetenschappers in bijvoorbeeld Nederland. Deze kennis is ook niet aanwezig in die gebieden. “Daarom kiezen we voor mensen die de taal goed kennen. Het is ten slotte niet alleen belangrijk dat een bijbelvertaling nauwkeurig vertaald wordt, maar ook dat het aansluit bij de verteltrant, dichtkunst en literaire gewoonten van die cultuur.”

In Jakoetië, Boerjatië en Noord-Ossetië wordt dus noodgedwongen met de meest bekende Russische bijbelvertaling gewerkt. Wel is er één persoon binnen het team aangewezen om Hebreeuws te leren. Zodat hij of zij elementaire vragen van andere teamleden kan beantwoorden. Moeilijker vragen worden via skype, e-mail of tijdens een regelmatig bezoek van de vertaalconsulent van de United Bible Societies gesteld.

Spannende uitdagingen

In de stoomcursus krijgt het vertaalteam uitleg over wat voor een boek de bijbel is. Uit wat voor een cultuur dat boek voorkomt. Volgens Lénart gaat er voor deze mensen een hele nieuwe wereld open. “Gaandeweg bouwen we vertaaloefeningen in. Dat levert spannende situaties op, soms stroken hun wereldbeelden namelijk niet met de cultuur van de Bijbel.”

Lénart herinnert zich nog de volgende discussie: “In Jakotië speelt het Sjamanisme een grote rol. Sjamanisme is gebaseerd op de vooronderstelling dat de zichtbare wereld met onzichtbare krachten of geesten is doordrongen die het leven van de levenden beïnvloeden. Het vertaalteam heeft er daardoor moeite mee dat in de Bijbel God de Schepper van het heelal is en de macht heeft over het hele universum. Zowel het water boven de aarde, de aarde zelf als het water onder aarde.

In het Sjamanisme zijn dat aparte departementen. Vooral het water onder de aarde is van de geesten, een geesteswereld. Voor deze mensen is het dus vreemd dat één wezen dat allemaal in zijn macht heeft. Het riep zelfs innerlijke weerstand bij hen op. En dus kregen ze de neiging om Gods almacht af te zwakken.”

Lachend vervolgt Lénart: “Het is dan de taak van ons als vertaalconsulenten om niet alles in één keer in een verhitte discussie te willen oplossen. We komen er dan later op terug. Zodat ze aan het idee hebben kunnen wennen en er ruimte is ontstaan in het vertaalteam.”

Reacties kerken en media

Dat er grote behoefte aan deze vertalingen blijkt uit het feit dat kerken geneigd zijn om afgeronde Bijbelboeken onmiddellijk te gaan gebruiken. In Boerjatië is Genesis net gepresenteerd. In Jakotië worden de psalmen al gebruikt in de eigen taal. “Dat is heel bijzonder als je weet dat in de Russisch-orthodoxe kerk vaak oud-Slavisch gebruikt wordt in de liturgie.”

Naast de kerken hebben de media er veel belangstelling voor. “Een bijbelvertaling in je eigen taal is de grootste bevestiging van het bestaan die taal. Dat is belangrijk voor mensen.”

(Bron: Bijbelnieuws September 2011 - Auteur: Marloes Keller)