Wie een (moes)tuin heeft, ontdekt het snel genoeg: de grondsoort bepaalt voor een groot deel wat je kunt zaaien en hoe goed iets groeit.
Dat beeld past goed bij de missie van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap. Zoals de zaaier in Lucas 8 het zaad uitstrooit, zo wordt ook vandaag Gods Woord verspreid. Maar of dat Woord wortel schiet, hangt sterk af van de ‘grond’: de culturele, sociale en religieuze context waarin mensen leven.
Dat je een Bijbel hebt, betekent niet automatisch dat je erin leest
Eeuwenlang was het grootste probleem dat mensen simpelweg geen toegang hadden tot de Bijbel: geen vertaling, geen boek, geen mogelijkheid om te lezen. In veel delen van de wereld is die barrière inmiddels grotendeels verdwenen. Dankzij smartphones en digitale platforms is de Bijbel toegankelijker dan ooit. En toch blijft de vraag: waarom leidt die toegang zo vaak niet tot een leven dat gevormd wordt door de Bijbel?
Het Patmosonderzoek trok op dit punt een duidelijke conclusie:
Toegang tot de Bijbel is essentieel, maar toegang alleen is niet genoeg.
Een hometrainer in huis hebben, betekent immers ook niet dat je hem vaak gebruikt. Zo kun je ook een Bijbel bezitten zonder hem ooit open te slaan. En net zoals een auto pas nut heeft als je ermee rijdt, krijgt de Bijbel pas betekenis wanneer mensen hem lezen, begrijpen en toepassen.
Kijken naar de ‘grond’ waarin we zaaien
Om wijs en effectief te werken, moeten we begrijpen in wat voor ‘grond’ we zaaien. In het Patmosonderzoek maakt United Bible Societies onderscheid tussen zeven verschillende contexten (clusters), elk met eigen kansen en uitdagingen voor bijbelgebruik. Die inzichten helpen verklaren waarom bepaalde projecten juist wél werken in de ene regio en minder in de andere – en waarom het NBG in Nederland en Vlaanderen andere accenten legt dan bijvoorbeeld in Afrika of Azië.
Hieronder een beknopt overzicht van die zeven clusters.
Cluster 1 – Kwetsbare minderheden in overwegend islamitische contexten
Landen als: Senegal, Mali, Tsjaad
In deze landen vormen christenen een kleine minderheid (ongeveer 10%). Er is grote armoede en veel analfabetisme. Het christelijk geloof wordt vaak gezien als ‘westers’, dat niet veel verschilt van de islam. Tegelijk is er onder moslims openheid voor nieuwe ideeën. Missieprojecten richten zich hier sterk op begrijpelijke Bijbelvertalingen en troost en hoop bieden vanuit de Bijbel.
Cluster 2 – Krimpende christelijke meerderheid
Landen als: Oekraïne, Polen, Roemenië, Portugal
Veel mensen geloven nog wel in God, maar religie speelt nauwelijks een rol in het dagelijks leven. Opvallend: vier op de tien christenen gebruiken de Bijbel nooit. Vooral jongeren haken af. Hier ligt de uitdaging in het opnieuw laten zien waarom de Bijbel relevant is voor het leven van nu.
Cluster 3 – Politieke beperkingen
Landen als: Egypte, Turkije, Oezbekistan
In deze landen is de ruimte voor religieuze minderheden, ook voor christenen, beperkt. De openheid voor andere religies is laag en Bijbelwerk vraagt hier om grote zorgvuldigheid, veiligheid en creatieve vormen.
Cluster 4 – Warmte voor de Bijbel, maar groeiende ongelijkheid
Landen als: Mexico, Brazilië, Argentinië
De meeste mensen geloven in God en staan positief tegenover de Bijbel. Tegelijk groeit de secularisatie, vooral onder jongeren, en zijn sociale ongelijkheid en armoede groot. Hier ligt de focus op het toerusten van christenen, zodat zij anderen kunnen helpen de vernieuwende kracht van de Bijbel te ervaren.
Cluster 5 – Seculiere contexten met lage interesse
Landen als: Nederland, België, Canada
Dit is onze eigen context. Het aantal christenen daalt, en veel mensen ervaren de Bijbel als niet relevant of zelfs negatief. Tegelijk zien we iets hoopvols: jongeren (18–24) – ook niet-gelovigen – tonen relatief meer nieuwsgierigheid naar de Bijbel, vooral rondom levensvragen, zingeving en spiritualiteit. Hier ligt de missie dichtbij huis.
Cluster 6 – Religieuze diversiteit, weinig bekendheid met de Bijbel
Landen als: India, China, Indonesië, Japan
Christenen zijn een kleine minderheid en veel mensen hebben nog nooit van de Bijbel gehoord. Toch is er bij sommige groepen, zoals boeddhisten, voorzichtig interesse. Projecten richten zich hier op laagdrempelige kennismaking met de Bijbelverhalen.
Cluster 7 – Sterke geloofsbeleving, maar blijvende ongelijkheid
Landen als: Nigeria, Kenia, Ethiopië
In deze landen speelt geloof een grote rol in het dagelijks leven en is de interesse in de Bijbel hoog. Tegelijk leven veel mensen in armoede en blijven sociale structuren ongelijk. De uitdaging is om de veranderkracht van de Bijbel ook zichtbaar te maken in samenleving en rechtvaardigheid.
Missie: letten op de grond waarin je zaait
Lang werd bij ‘missie’ vooral gedacht aan landen ver weg. Dit onderzoek laat zien hoe missie noodzakelijk is in alle contexten, ook in Nederland en Vlaanderen. Juist in een seculiere samenleving vraagt het om nieuwe woorden, vormen en verhalen om de Bijbel weer relevant te laten klinken.
Het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap staat midden in die werkelijkheid. Met de steun van onze donateurs werken we aan die missie in eigen land én bij internationale projecten, telkens afgestemd op de grond waarin we zaaien. Want pas wanneer zaad en bodem bij elkaar passen, zal er echt iets groeien.
Patmos Commitment
De Summit in Jakarta resulteerde in een gezamenlijk toewijding van alle 200 afgevaardigden: een nieuw Patmos Commitment, inclusief zeven missietaken die tijdens de Summit werden onderscheiden.
Wat betekent dat in de praktijk? Gaat het alleen om woorden op papier? Nee. Het is een hernieuwde toewijding om Gods Woord te blijven zaaien, maar met wijsheid en afgestemd op de grondsoort van de ‘akker’ waarin we werken.
Op die manier is de Patmos Commitment de start van een nieuw seizoen waarin we als mensen uit de wereldwijde kerk samenwerken – in verbondenheid met elkaar en in gedeelde afhankelijkheid van Gods leiding.
Tekst: Joyce de Jongh, storyteller-communicatieadviseur bij het NBG