Reisverslag door Rieuwerd Buitenwerf, directeur van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap
In Guatemala wonen zo’n 18 miljoen mensen, ongeveer net zoveel als in Nederland. Toch zijn er veel meer Guatemalteken dan Nederlanders omdat veel inwoners vertrokken zijn naar het buitenland. De Verenigde Staten zijn de populairste bestemming. Bijna iedereen hier heeft wel een familielid of bekende die daar woont. Ruim 3,5 miljoen zijn van Guatemala daarheen gemigreerd om er te werken. Wat ik niet wist, is dat het geld dat de migranten terugsturen de allerbelangrijkste bron van inkomsten van Guatemala is – hoger nog dan de opbrengst van landbouwproducten als koffie en bananen.
Vicieuze cirkel
Er zit ook een keerzijde aan het migratie-verhaal. Migranten vertrekken niet voor niets. Hier in Guatemala komen ze meestal uit arme gezinnen, uit kwetsbare wijken. Wat je vaak ziet is dat de man uit het gezin emigreert en zijn vrouw en kinderen achterlaat. De moeder moet ook werken, en dat terwijl goede kinderopvang ontbreekt. Die situatie leidt tot veel problemen. Geld, tijd en energie ontbreken om er een goed gezinsleven op na te houden. Veel kinderen worden verwaarloosd, of worden slachtoffer van huiselijk geweld. Er ontstaat een vicieuze cirkel van verwaarlozing, een uitweg zoeken in criminaliteit, zelf een gezin stichten dat ook weer in moeilijke omstandigheden verkeert, en dan begint alles weer opnieuw.
Ik ben deze week (eind januari 2026, red.) op bezoek bij het Bijbelgenootschap van Guatemala. De organisatie heeft in deze context als belangrijkste doel het veranderen van levens op basis van Bijbelse waarden en principes, en daarmee uiteindelijk het veranderen van de maatschappij.
Je zou denken dat de kerk sowieso een grote rol speelt in het helpen en begeleiden van kwetsbare gezinnen – zeker omdat bijna iedereen in Guatemala christelijk is. Toch gebeurt dat niet zo vaak. Lang niet iedereen bezoekt de kerkdiensten. En daarnaast ligt in de prediking vaak veel nadruk op het geestelijke, op de toekomst in de hemel, op het koninkrijk van God. Dat wat de Bijbel en het geloof te betekenen hebben in het dagelijks leven van hier en nu, krijgt maar weinig aandacht.
‘Grow and learn’-programma
Het Bijbelgenootschap van Guatemala organiseert programma’s voor kinderen uit kwetsbare wijken en gebroken gezinnen. Zo is er ‘Grow and Learn’ – een programma waarin kinderen op een laagdrempelige en enthousiaste manier Bijbelverhalen leren kennen en toepassen. De nadruk ligt op Bijbelse waarden en principes als liefde, hoop en vergeving. In het programma leren de kinderen dat de belofte van Gods koninkrijk niet los gezien kan worden van het leven hier en nu, en van de keuzes die je daarin maakt. Samen met vrijwilligers uit een scala aan kerken wordt het programma in heel het land uitgevoerd.
‘Grow and Learn’ maakt geloven concreet. Zo leren de kinderen dat er een andere weg is dan criminaliteit, bijvoorbeeld door een vak uit te oefenen met je handen. Naast de kerk waar ik een Grow and Learn programma bezocht lag een aardbeienveld, waar de kinderen samen met hun ouders (vooral moeders) aardbeien telen voor de verkoop. De ervaring leert dat kinderen dankzij zulke ervaringen met meer zelfvertrouwen de toekomst in gaan. Ik vond het geweldig om hier de kracht van de Bijbel op zo’n concrete manier aan het werk te zien!
Het ‘Grow and Learn’-project wordt in heel Midden-Amerika succesvol ingezet door Bijbelgenootschappen. Het biedt kinderen een veilige en positieve plek, waar ze over Gods liefde horen en ontdekken dat er een ander leven mogelijk is, buiten criminaliteit en bendes.