Hoofdinhoud

Kan een christen militair zijn?   

Kees Jan Rodenburg groeide op in een pacifistisch gezin. Het leger was iets om ver vandaan te blijven. Tot hij de vacature zag voor geestelijk verzorger bij Defensie. Inmiddels is hij Hoofd Krijgsmachtpredikant. ‘Ik zie bij militairen een oprecht verlangen om bij te dragen aan een betere wereld. Niet alleen maar met ideeën, maar heel concreet het verschil maken.’

Geestelijk verzorgers bij Defensie slaan een brug tussen onze Krijgsmacht en de Bijbel  

Het voelde jarenlang als iets voor landen ver weg, maar de Nederlandse regering spreekt er steeds vaker over: verhoogde defensie-uitgaven, militairen die zich voorbereiden op conflicten, de aankoop van nieuw defensiematerieel.  

Voor de mannen en vrouwen binnen de Nederlandse Defensie zijn dit geen theoretische onderwerpen. En voor de mensen die hen geestelijk begeleiden, brengt het diepgaande vragen mee: over moraal, over trouw, over de prijs die we bereid zijn te betalen voor vrede. Wat kun je met de Bijbel als je midden in de werkelijkheid van oorlog en conflict staat?  

Wat kun je met de Bijbel als je midden in de werkelijkheid van oorlog en conflict staat? 

Kees Jan Rodenburg en Anne Pier van der Meulen, beiden geestelijk verzorger bij Defensie, stelden deze vraag aan hun vakgenoten. Vijftien van hun praktijkverhalen zijn gebundeld in het boek ‘Niet door kracht, niet door geweld’ dat onlangs verscheen bij Kaleo, een uitgeefonderdeel van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap. 

Geestelijk verzorger: bij Defensie, maar niet ván Defensie 

Geestelijk verzorgers dragen een uniform, maar zijn geen militairen. Ze gaan mee op uitzending, maar nemen niet deel aan gevechtsoperaties. Ze hebben geen verantwoording af te leggen binnen de militaire lijn. Daardoor kan een militair bij hen terecht met alles wat hij of zij niet kwijt kan in de commandostructuur.

Zoals Kees Jan Rodenburg het samenvat: ‘We zijn bij Defensie, maar niet van Defensie.’ 

‘Je kunt je voorstellen dat mensen bij Defensie veel meemaken en dat dit veel oproept in henzelf. Er gebeurt iets met hen, zeker als ze geweld moeten plegen, geweld moeten ondergaan of in ingewikkelde situaties terechtkomen. Onze functie is om dan dicht bij hen te staan, en vanuit onze houding iets van het christelijk geloof laten zien.

Negen van de tien gesprekken gaan over persoonlijk welzijn, over waar mensen tegenaan lopen. Over de angst voor wat er thuis gebeurt als je lang weg bent. Wij bieden dan een luisterend oor en proberen ruimte te geven. We proberen in dat contact te zoeken naar geloof, hoop, liefde, vrede. Ook de Bijbel heeft daar veel over te zeggen.’

De Bijbel aan het front: confronterend en herkenbaar

Geestelijk verzorgers houden diensten bij hun eenheden: in een kantine, een bar, een tent in het veld. Veel militairen zijn onbekend met de verhalen uit de Bijbel, en dus is zo’n dienst laagdrempelig. Met bijvoorbeeld kaarsjes die worden aangestoken voor de familie thuis, want dat is een bekende symboliek. En met Bijbelverhalen die herkenbaar zijn in een militaire context.

Kees Jan noemt als voorbeeld het verhaal over David en Uria, waar in de bundel collega geestelijk verzorger Petra Doorn over schrijft. Over de loyaliteit en trouw van Uria aan zijn medesoldaten en zijn weigering om naar huis te gaan zolang zijn ‘compagnie’ aan het front bivakkeert. Over hoe Uria sterft in de strijd vanwege de ontrouw van David, zijn opperbevelhebber. Hij noemt ook Numeri 21, waarin een vijand volledig wordt vernietigd. Het is kil en emotieloos beschreven. 

‘Voordat ik bij Defensie zat, probeerde ik dit soort teksten zoveel mogelijk te vermijden. Ik deed het af met: ‘Het is een primitief denkbeeld van wie God zou zijn.’ Wetenschappers zeiden: “Je moet het lezen in het licht van de schrijvers in die tijd.” Zo kun je eindeloos redeneren.

Maar wat mij zo treft, nu ik bij Defensie zit, is het realisme van de Bijbel. Ik vind het indrukwekkend dat de Bijbel levensechte ervaringen uit het hier en nu zo eerlijk verwoordt. Het realisme van onze wens om de vijand te vernietigen. Onze wens om wraak te nemen. Ook militairen van nu kennen dit mechanisme: de vijand reduceren tot een categorie. Geen gezicht, geen familie, geen verhaal.

Het is een begrijpelijke reactie. Maar als wij elkaar als mens niet meer kunnen zien, wordt ook de bereidheid om de weg naar vrede te zoeken ingewikkelder.’ 

Als wij elkaar als mens niet meer kunnen zien, wordt ook de bereidheid om de weg naar vrede te zoeken ingewikkelder.

Anne Pier: ‘De ervaringen die onze militairen hebben, zijn terug te vinden in de Bijbel. Maar daar houdt het niet op. De Bijbel wil ons ook bijbrengen dat we juist die andere kant weer moeten opzoeken. Hoe kan ik de weg naar vrede weer vinden?’  

De moed om vragen te stellen

De geopolitieke situatie in Europa wordt spannender. Defensie bereidt zich voor op mogelijke grootschalige conflicten. Daarmee groeien ook de morele vragen. 

Kees Jan Rodenburg en Anne Pier van der Meulen zijn duidelijk: als het gaat om de bescherming van NAVO-bondgenoten in Oost-Europa, voelen de meeste militairen hun verantwoordelijkheid duidelijk. Maar de herinnering aan conflicten die achteraf op valse gronden werden gevoerd, zit diep. De geestelijk verzorgers zien het als hun taak om die morele waakzaamheid levend te houden, ook als dat ongemakkelijk is. 

‘Is elk conflict dat kan uitbreken een conflict waar we ook deel van willen uitmaken?’  

Die vraag gaat niet alleen de militairen van ons land aan, stellen ze. ‘Laten we ook als burgers onze verantwoordelijkheid nemen en zorgen dat de politiek niet zomaar iets beslist waar ze later spijt van krijgt.’

We bidden om vrede. Maar dat betekent niet dat je je afzijdig mag houden van waar conflict en de inzet van militairen wellicht nodig is.

In de kerk hebben we het vaak liever over vrede dan over oorlog. We bidden om vrede. Maar dat betekent niet dat je je afzijdig mag houden van waar conflict en de inzet van militairen wellicht nodig is. Door onze ervaring bij Defensie zijn wij gewend om hierover in gesprek te gaan. We hopen dat de overwegingen van onze collega’s en de bijbehorende gespreksvragen in de uitgave ‘Niet door kracht, niet door geweld’ helpen om met elkaar in gesprek te gaan, ook als christenen en ook in de kerken.

Niet door kracht, niet door geweld

Wil je meer weten over de uitgave ‘Niet door kracht, niet door geweld’? Bekijk het inkijkexemplaar in onze webshop.

    Impactverhaal Interviews

    Was dit interessant of nuttig? Deel dit bericht met je netwerk!