Reisverslag door Paul Doth van zijn werkbezoek aan het Bijbelgenootschap in Guatemala, januari 2026
‘Ik kom inmiddels al een aantal jaren in Guatemala. Elke keer opnieuw raakt het me hoe het Bijbelgenootschap daar werkt: met een relatief jonge groep medewerkers, vol enthousiasme en gedrevenheid. Ze zetten zich met heel hun hart in voor het verspreiden van de Bijbel en het delen van Gods boodschap in hun land. Dat doen ze samen met meer dan duizend vrijwilligers, verspreid over verschillende regio’s en werkvelden. Dat is in een land met zulke complexe omstandigheden echt bijzonder.’
Geloofscultuur in Midden-Amerika
Paul legt uit wat hij bedoelt: ‘De omstandigheden in een groot deel van Midden-Amerika zijn ingewikkeld, en dat merk je meteen wanneer je er bent. Veel wijken worden gecontroleerd door specifieke bendes. Als je daar werkt, moet je constant grenzen oversteken – letterlijk en figuurlijk. Kerken en het Bijbelgenootschap proberen mensen telkens opnieuw waarden en normen bij te brengen, maar de realiteit van bendes en geweld is altijd aanwezig. Tegelijkertijd zijn veel mensen in Guatemala diepgelovig. Maar er is veel syncretisme: mengvormen van christelijk geloof met traditionele en soms occulte elementen. Het zijn vormen van afgoderij die diepgeworteld zijn in de cultuur, en die het werk van het Bijbelgenootschap extra complex maken.’
Patronen doorbreken
Sommige landen in Midden-Amerika kiezen voor harde maatregelen tegen het bendegeweld, zoals El Salvador, waar tienduizenden mensen in megagevangenissen zitten. Dat geeft meer veiligheid op straat, maar er zijn ook enorme sociale gevolgen: kinderen zonder ouders, gebrekkige rechtspraak, gebrek aan rehabilitatie, en een generatie jongeren die onzichtbaar beschadigd raakt.
Tijdens zijn werkbezoek in Guatemala bezocht Paul het project Grow and Learn, dat zich richt op kinderen uit kwetsbare wijken en gezinnen. ‘Het is zo’n krachtig project’, zegt Paul. ‘Niet pas ingrijpen als ze al in het criminele circuit zitten, maar juist voorkomen dat het zover komt. Kinderen worden gekoppeld aan een kerk, krijgen les over Bijbelse normen en waarden, worden bemoedigd, krijgen positieve aandacht – alternatieven voor een toekomst in een bende. Investeren in projecten zoals Grow and Learn is geen luxe, maar pure noodzaak. Je geeft kinderen alternatieven, je breekt patronen van geweld, je biedt hoop waar anders wanhoop zou bestaan.’
De realiteit van geweld en gevangenissen
Tijdens eerdere werkbezoeken aan Guatemala bezocht Paul ook gevangenissen, maar deze keer kon dat niet: de week ervoor waren er opstanden geweest.
Paul: ‘Die opstanden hebben altijd een direct gevolg buiten de gevangenismuren, omdat veel bendeleiders daar vastzitten maar nog steeds enorme invloed uitoefenen. Als er iets gebeurt dat hen raakt, ontstaat buiten vaak een kettingreactie – en dan is het simpelweg te gevaarlijk om je vrij te bewegen.
In de gevangenissen zelf wordt geprobeerd groepen gescheiden te houden, zoals MS-13 en Barrio 18. Dat doen ze om escalatie binnen de muren te voorkomen. Maar zelfs met die maatregelen blijf je alert – het kan al misgaan als iemand je onverwacht vastgrijpt.
Toch zijn er voorgangers die wekelijks samen met het Bijbelgenootschap de gevangenissen ingaan. Ze brengen Bijbelstudies, gebed, en vooral hoop. Ze proberen gevangenen nieuwe normen en waarden mee te geven. Dat is indrukwekkend én zwaar.’
Deze voormalige gevangene is nu voorganger in de gevangenis.
Verhalen van verandering – en de risico’s ervan
Tijdens zijn recente werkbezoek sprak Paul een voorganger die zelf jarenlang betrokken was bij bendegeweld. In de gevangenis kwam hij tot geloof en gooide het roer om. ‘Hij zat zijn straf uit, maar zelfs daarna ben je niet zomaar vrij. Je moet aan de bende kunnen bewijzen dat je écht veranderd bent – en dat is niet eenvoudig.
Bij een re-integratieproject dat we ondersteunen, hebben we daarin harde lessen moeten leren. Zo was er een jongen die na zijn vrijlating uit de gevangenis begeleid werd richting een nieuw leven. Maar hij was niet ver genoeg uit zijn oude omgeving weggehaald. De ‘gang’ vond hem – en vermoordde hem.
Een andere jongen kwam tot geloof, kreeg een gezin en zette zich enorm in voor re-integratie van oud-gevangenen. Maar ook hij kwam zo onder druk te staan vanuit zijn voormalige bende, dat hij zich nu moet schuilhouden. Vanuit zijn schuilplek runt hij een klein taxibedrijfje. Hij zit niet meer in het bendeleven, maar écht vrij leven kan hij niet.’
Daartegenover staan gelukkig ook hoopvolle verhalen, vertelt Paul. ‘Een jonge vrouw uit de gevangenis die we leerden kennen, heeft nu een eigen bakkerij en doet het goed. Zulke lichtpuntjes zijn kostbaar.’