Het gedicht Zo genaamd van gedetineerde L.I. ‘sprong er gewoon uit’, zei zangeres Pearl Jozefzoon die graag ‘een boodschap van hoop en liefde’ brengt. ‘De beeldende, poëtische manier waarop deze dichter mooi heeft geschreven over afwijzing, over hoe het voelt om gezien te worden als een nummer, als uitschot van de samenleving, raakte mij meteen’, zegt Jozefzoon.
Het Exodusconcert is al zestien jaar een begrip in het gevangeniswezen. Het concert, gekoppeld aan een gedichtenwedstrijd, gaat uit van de zingevende en herstellende functie van kunst. Hiermee willen de organisatoren de kloof tussen (ex-)gedetineerden en de samenleving verkleinen. Het Exodusconcert is een nauwe samenwerking tussen het Rooms-Katholiek en het Protestants Justitiepastoraat, het Nederland-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG) en Stichting Exodus Nederland.
Gedichtenwedstrijd
In de maanden voorafgaand aan het Exodusconcert sturen (ex-)gedetineerden, aangespoord door hun geestelijk verzorgers, hun gedichten in. Een jury nomineert drie ingezonden gedichten. Dichter Tsead Bruinja, poëzie-ambassadeur van het Exodusconcert en voormalig Dichter des Vaderlands, verzorgt de juryrapporten. Uit deze drie nominaties kiest een bekende Nederlandse artiest vervolgens één gedicht. Op geheel eigen wijze bewerkt de artiest de gekozen dichtregels, zet de tekst op muziek en laat het resultaat tijdens het concert live in de gevangenis horen.
Verbindende rol
Volgens Pearl Jozefzoon heeft kunst ‘een genezende en verbindende rol’. Jozefzoon: “Het winnende lied geeft woorden aan de beleving van dagelijkse dingen zoals een deur die dichtgaat of even kunnen luchten. Zo wordt het voor luisteraars of lezers van het gedicht duidelijk hoe het voor die persoon voelt om vast te zitten. Dat kan zorgen voor een gevoel van ‘dit herken ik’, ‘nu begrijp ik je beter’, of van genade.”
“We zien elk jaar dat tientallen (ex-)gedetineerden de moeite nemen om hun gevoelens en gedachten op papier te zetten”, vertelt Exodusbestuurder Monique van Schaik enthousiast. “Met hun gedichten laten zij niet alleen luid en duidelijk hun stem horen. Mogelijk zorgt het ook voor zelfreflectie en zelfvertrouwen.”
Bajesagenda en Dag voor de Gevangene
Zo’n vijftig ingezonden gedichten belanden bovendien in de Bajesagenda 2027. Deze agenda verschijnt in oktober bij het NBG De justitiepastores van de Dienst Geestelijke Verzorging verspreiden deze agenda onder minstens twintigduizend gedetineerden in binnen- en buitenland. Deze agenda is een gewild artikel. Het lezen van andermans gedichten kan zorgen voor een gevoel van herkenning en verbondenheid en bijdragen aan nieuw perspectief.
Het thema van de Bajesagenda 2027 is net als het thema van de de gedichtenwedstrijd Zo genaamd. Hiermee focust de agenda op de identiteit van (ex-)gedetineerden. Meer dan een nummer of een ‘case’ is de gevangene immers een mens met een naam. Ook de Dag van de Gevangene draait om deze thematiek. Op 11 oktober 2026 roepen diverse organisaties de kerken op om tijdens de zondagse viering stil te staan bij de positie van (ex-)gedetineerden en hun naasten (zie www.dagvandegevangene.nl).
Foto (c) Winand Stut