Door Joyce de Jongh, Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap
‘Sorry, maar dit kan ik niet voor je vertalen.’ Daniel, onze tolk verontschuldigt zich. ‘Ik spreek alleen Spaans.’
Ik ben in Belisario Dominquez, een dorpje in de Mexicaanse staat Chiapas. Samen met twee collega’s van het NBG woon ik de officiële presentatie bij van de Bijbelvertaling in het Tojolabal, een van de ruim 360 inheemse talen in dit land. Voor het eerst is er een Bijbel in deze taal!
Er wordt gezongen, gebeden, en de directeur van het Mexicaanse Bijbelgenootschap spreekt zijn dank uit voor de toewijding van de vertalers. Nu zijn de vertalers zelf aan het woord, in het Tojolabal. En dat spreekt Daniel dus niet…
Het tegenovergestelde geldt voor de ruim tweeduizend mensen die naar de viering zijn gekomen. Sommigen zijn al om half twee ’s nachts vertrokken om hier te kunnen zijn. Ze dragen traditionele feestkleding: vrouwen in kleurrijke jurken – felroze, oranje, groen en gouddraad – en mannen met de kenmerkende sombrero’s. Eeuwenlang was er voor hen alleen een Spaanse Bijbel, maar de meesten spreken die taal niet. Daarom ontgaat de ironie van Daniëls woorden me niet: vandaag staan de Spaanstaligen op achterstand.
Unieke Mayataal
Tojolabal wordt gesproken door zo’n 60.000 mensen, voornamelijk in de bergachtige staat Chiapas. Het is een Maya-taal, zonder officiële grammatica of spelling. Voordat er ook maar een woord kon worden vertaald, moesten er dus taalregels worden vastgesteld.
Ook allerlei Bijbelse concepten ontbreken in de Maya-cultuur. Zo kennen de Maya’s geen monotheïstisch godsbeeld, dus hoe leg je uit dat de God in de Bijbel de Éne is? Er moesten omschrijvingen worden gezocht die zowel recht doen aan de grondtekst als aan de Mayacultuur. Zo werd hemel ‘het oog dat de wereld bekijkt’, en Gods koninkrijk ‘de plaats waar God zijn bevelen geeft’.
‘Eindelijk begrijp ik Gods liefde’
Zestien jaar lang is er aan de Tojolabal-vertaling gewerkt en het NBG was vanaf het begin betrokken. ‘Zonder steun van donateurs uit Nederland was deze Bijbel er niet geweest’, zegt Jaime López Vázquez, directeur van het Mexicaans Bijbelgenootschap tegen me.
Door de jaren heen waren er de nodige tegenslagen. Zo stierf een van de vertalers aan de complicaties van diabetes, en werd een andere vertaler blind. Dat hij deze presentatie kan bijwonen, betekent veel voor hem.
Toen hij elf jaar was, kwamen er zendelingen naar zijn dorp. Zijn moeder werd christen, en leerde de Bijbelteksten uit het hoofd die in de kerk werden voorgelezen – in het Spaans. Helemaal begrijpen deed ze het niet, maar ze kon de betekenis ongeveer raden.
Toen haar zoon ging meewerken in het vertaalteam en voor het eerst Bijbelteksten voorlas in het Tojolabal, begon ze te huilen. ‘Nu begrijp ik eindelijk hoe groot Gods liefde is’, had ze gezegd.
De Bijbel in je hart
Ondertussen bereikt de plechtigheid zijn hoogtepunt: de dozen met Bijbels worden opengemaakt en uitgedeeld. Mensen bladeren erin, beginnen te lezen. Voor de voorgangers staan dozen met Bijbels klaar om mee te nemen naar hun dorpen.
Zij krijgen ook zogenaamde Proclaimers mee, audiospelers op zonne-energie, met daarop de Bijbel voorgelezen in Tojolabal. In deze regio, waar veel mensen analfabeet zijn, is dat een praktisch hulpmiddel.
‘Deze viering is de afronding van een proces van 15 jaar’, vertelt Brian Renes, die als consultant van de United Bible Societies bij het vertaalproject betrokken was. ‘Tegelijk is het ook een begin, want vanaf nu gaat deze Bijbel echt gebruikt worden. De Bijbels die we vandaag uitdelen zijn zaadjes van het Evangelie. De mensen kunnen God leren kennen, want Hij spreekt in de taal van hun hart.’
Zelfs als dat Spaans is of Tojolabal.
Dankzij jouw steun
Het vertalen van de Bijbel is een proces van jaren. Zeker in talen zoals Tojolabal waar nog geen officiële grammatica of spelling van bestaat, en waar geen woorden bestaan voor Bijbelse concepten als ‘verzoening’ of ‘hemel’. Daarom zijn we zo dankbaar voor vaste donateurs die deze langlopende Bijbelvertaalprojecten mogelijk maken.
Dankzij jouw steun leest iemand in Mexico vandaag voor het eerst de Bijbel – in de taal van zijn hart. Samen brengen we de Bijbel dichtbij!