Blog

BIJBELWETENSCHAP | De tale Kanaäns en de nieuwe Van Dale

‘Tale Kanaäns vloeit weg uit de Dikke Van Dale’, kopt Trouw vanochtend. Daarna volgt een beschouwing over ontkerkelijking en de verdwijning van woorden uit onze taal, bij het verschijnen van de vijftiende editie van de Dikke van Dale.

Er zijn misschien mensen die zich afvragen: de tale Kanaäns, wat is dat in vredesnaam?

De uitdrukking is ontleend aan Jesaja 19:18 waar staat: ‘Er komt een tijd dat in Egypte de taal van het land Kanaän gesproken wordt.’ (Bijbel in Gewone Taal). Lange tijd werd met ‘de tale Kanaäns’ het speciale jargon bedoeld dat bepaalde gelovigen onderling gebruikten, en dat daarbuiten niet begrepen en herkend werd. Tegenwoordig wordt de term breder gebruikt, voor bijbelse woorden en uitdrukkingen die bij mensen buiten de kerk niet bekend zijn. Woorden als ‘barmhartig’, ‘goedertieren’, ‘verzoening’ en ‘genade’.

Voor ingewijden zijn het vertrouwde termen, die sterk verbonden zijn met hun geloof. Voor buitenkerkelijken zijn het juist drempels bij het begrijpen van de boodschap van de Bijbel. Ze roepen onbegrip en weerstand op.

Daarmee komt een spanningsveld van de bijbelvertaler in beeld. Gebruiken we het bijbelse jargon, en werken we zo mee aan het behoud van tradities en cultuurgoed? Maar met het gevolg dat de bijbelse boodschap niet meer door iedereen begrepen wordt? Of zoeken we naar nieuwe termen, die aansluiten bij de wereld van nu?

Gelukkig hoeven we die keuze niet te maken, we hoeven ons niet te beperken tot één vertaling.

Het is én én. Als vertalers van het Nederlands Bijbelgenootschap maken en onderhouden we vertalingen voor alle doelgroepen. Zo kunnen mensen zelf kiezen welke vertaling en welke taal bij hen past. Hieronder drie vertalingen van dezelfde bijbeltekst, Numeri 14:18:

  • De Here is lankmoedig en groot van goedertierenheid, vergevende ongerechtigheid en overtreding. (NBG-vertaling 1951)
  • De HEER is geduldig en trouw, schuld en misdaad vergeeft hij. (De Nieuwe Bijbelvertaling)
  • Ik ben geduldig en trouw. Ik vergeef mensen alles wat ze verkeerd doen, ook als ze grote fouten maken. (Bijbel in Gewone Taal)

Persoonlijk houd ik van eenvoudige taal, maar ook van traditionele bijbelse woorden als ‘lankmoedig’ en ‘barmhartig’, ik zou ze graag in het woordenboek behouden.

Ik heb zelf jaren bij Van Dale gewerkt. Ik weet dat niet Van Dale bepaalt wat er in het woordenboek staat, dat doen wij met z’n allen. Want bij ieder woord dat voor schrapping in aanmerking komt, wordt gekeken of en hoe vaak het nog voorkomt, in geschreven en gesproken taal. Daarvoor zijn grote tekstbestanden beschikbaar, te vergelijken met zoekmachines als Google. Daarin worden de zogenaamde ‘bewijsplaatsen’ geteld.

Blijf dus vooral ook mooie bijbelse woorden en uitdrukkingen gebruiken! Dan behouden ze hun plek in de schatkamer van onze taal. In deze blog komt drie keer het woord ‘lankmoedig’ en drie keer ‘barmhartig’ voor. Die kunnen weer mooi als bewijsplaats meegeteld worden!

Drs. Marja Verburg
Neerlandicus bij het Nederlands Bijbelgenootschap